Van 21 tot 25 september 2026 waren twee experten van het NGI in Burundi in het kader van een voorbereidingsmissie voor het TAKIWAMA-project, dat in samenwerking met onze partner Enabel wordt uitgevoerd.

Dit verkennende bezoek had tot doel de eerste operationele contacten te leggen met de lokale belanghebbenden en de volgende fasen van het project voor te bereiden.

Het hoofddoel was de Autoriteit van het Tanganyikameer (ALT/LTA) bewust te maken van het belang van de interoperabiliteit van haar gegevens voor het grensoverschrijdend beheer van de waterrijkdommen, in het bijzonder voor de opvolging van de schommelingen van het meerpeil. Zo kan de ALT bij de vier oeverstaten de harmonisatie van de geodetische en altimetrische referentiesystemen bevorderen.

Er vonden ook ontmoetingen plaats met de Burundese instellingen (Bureau de centralisation géomatique en IGEBU) die een centrale rol zullen spelen bij de implementatie van het geharmoniseerde referentiesysteem. Deze gesprekken boden het NGI een eerste inzicht in de bestaande geodetische infrastructuur, het institutionele kader en de lopende projecten en partnerschappen in verband met het nationale geodetische referentiekader.

TAKIWAMA-project: geïntegreerd waterbeheer

Het project ‘Tanganyika Kivu Water Management’ (TAKIWAMA), gelanceerd in 2024, heeft tot doel een gezamenlijk milieu- en klimaatmonitoringnetwerk op te zetten in de vier oeverlanden rond het Tanganyikameer: Burundi, de Democratische Republiek Congo, Tanzania en Zambia. Het project wordt gefinancierd door de Europese Unie en gecoördineerd door Enabel.

In volume is het Tanganyikameer het tweede grootste zoetwatermeer ter wereld. Het omvat ongeveer een zesde van de globale voorraad aan zoet oppervlaktewater. Deze omvang is illustratief voor het belang van dit project: het duurzame beheer van dit waterbekken is een belangrijke uitdaging voor een continent dat getekend wordt door klimatologische onzekerheid en droogte.

Met de operationalisering van het geïntegreerde monitoringnetwerk, inclusief meteorologische en hydrometrische meetstations, verbetert het kwantitatieve en kwalitatieve beheer van de watervoorraden. Waterpeil, -kwaliteit en diverse meteorologische parameters zullen nauw worden opgevolgd.

De rol van het NGI

Wie het waterpeil van een meer wil opvolgen, moet weten ten opzichte van welk nulpunt er gemeten wordt. Rond het Tanganyikameer heeft elk land in het verleden zijn eigen hoogtereferentie vastgelegd. Een peilmeting in Bujumbura en een peilmeting in Kigoma vertrekken dus niet van hetzelfde nulpunt, en een onmiddellijk beschikbaar transformatiekader tussen de nationale systemen ontbreekt. Daarom zijn metingen uit de verschillende landen vandaag moeilijk samen te voegen of te vergelijken. Bovendien zijn veel meetpunten op het terrein waarop de referenties steunen, intussen beschadigd of verdwenen.

Het is niet de bedoeling dat de landen hun eigen systeem opgeven. Wel wordt een gemeenschappelijke referentie rond het meer vastgelegd en wordt voor elk nationaal systeem bepaald hoe het naar die referentie kan worden omgezet. Zo blijven de nationale systemen bruikbaar en worden de metingen van alle oeverlanden onderling vergelijkbaar. Dat is de basis voor samenhangende hydrologische en klimatologische modellen, en voor een beter begrip van de processen die het waterbekken beïnvloeden.

De uitdaging is zowel technisch als institutioneel. Naast metingen op het terrein vereist een gedeelde referentie ook afspraken tussen de landen: wie onderhoudt het netwerk, hoe worden gegevens gedeeld en hoe blijft de referentie op lange termijn beschikbaar?

Het NGI beheert het Belgische geodetische referentiekader en werkt in Europees en VN-verband mee aan de afstemming van referentiesystemen over landsgrenzen heen. Ook in Europa werden de nationale hoogtesystemen via een gemeenschappelijk kader met elkaar verbonden. De ervaringen van het NGI met de technische en de institutionele aspecten van dit vraagstuk zullen van pas komen bij dit project. Daarbij zal het nauw samenwerken met de nationale instellingen van de oeverlanden, die de referentie uiteindelijk zullen beheren. De aanpak steunt op internationale richtlijnen, zoals het Integrated Geospatial Information Framework (UN-IGIF) van de Verenigde Naties en het opleidingsmateriaal van het United Nations Global Geodetic Centre of Excellence (UN-GGCE).

Langetermijnvoordelen

Dit project biedt naast de rechtstreekse voordelen voor het duurzame waterbeheer in het gebied ook diverse toekomstige kansen.

Enerzijds biedt de opdracht het NGI de mogelijkheid zijn institutionele en diplomatieke positie als internationaal erkende geospatiale dienstverlener te versterken. Het partnernetwerk van het NGI, dat van essentieel belang is voor internationale werking, wordt uitgebreid.

Binnen de scope van het huidige TAKIWAMA-project is het niet mogelijk een volledig geharmoniseerd geodetisch netwerk uit te bouwen. Het project kan dit onderdeel wel voorbereiden, met het oog op de uitvoering ervan in een latere fase.

In dat opzicht zal een tweede verkennende missie de werkzaamheden in 2027 uitbreiden tot Tanzania en Zambia. Die missie gaat vooraf aan de Ministersconferentie van de ALT, eveneens gepland in 2027. Daar zullen de problematiek, de voorgestelde oplossingen en een nota van de ALT worden voorgesteld om politieke steun te verkrijgen. Tot slot zal een technische nota worden opgesteld ter voorbereiding van een uitbreiding of een derde fase van het programma, met het oog op de effectieve harmonisatie van het geodetische en altimetrische referentiekader.

De installatie daarvan zou de Afrikaanse en mondiale geodetische netwerken (Global Geodesy Supply Chain) verdichten. Zo zouden deze stations bijdragen aan de verfijning van het continentale en mondiale referentiekader (AFREF, ITRF), die onder meer de basis vormen voor satellietnavigatie en cartografie.

Een productieve samenwerking met Enabel

De samenwerkingsovereenkomst van het NGI met Enabel, het Belgisch agentschap voor internationale samenwerking, werd begin 2025 ondertekend. Met zijn geospatiale expertise kan het NGI bijdragen aan maatschappelijk belangrijke projecten van partnerlanden van Enabel.

De samenwerking biedt, naast dit project, eveneens vooruitzichten op gezamenlijke initiatieven in diverse domeinen van gemeenschappelijk belang. Deze hebben betrekking op het in kaart brengen van bosgebieden en beschermde mariene zones, evenals op rampenrisicobeperking en de uitwerking van opleidings- en institutionele ondersteuningsprogramma’s rond geospatiale gegevens.

Dr. LIWENGA Emma Teresa, Executive Director Lake Tanganyika Authority.

 

Online resources

Het Nationaal Geografisch Instituut biedt een aantal online resources aan die door het brede publiek gebruikt kunnen worden.