Sinds zijn oprichting streeft het NGI ernaar de door het Instituut geproduceerde gegevens toegankelijk te maken. Het economische model waarop het NGI was gebaseerd, voorzag dat een deel van de kosten verbonden aan de productie werden doorgerekend aan de gebruiker, veeleer dan aan de belastingbetaler, en het logische gevolg daarvan was de verkoop van kaarten, auteursrechten en datalicenties. Sinds enkele jaren maakt het NGI geleidelijk bepaalde van zijn geografische gegevens publiek toegankelijk zonder een vergoeding te vragen voor het gebruik ervan. Deze aanpak past in het kader van de uitvoering van het Europese beleid ter bevordering van open data, volgens de richtlijn (EU) 2019/1024.

Het NGI staat volledig achter de doelstelling van deze richtlijn, die erop gericht is gegevens van publieke instanties toegankelijker te maken, digitale innovatie te bevorderen en de data-economie binnen de Europese Unie te stimuleren. Het voldoet aan zijn verplichtingen door een grote hoeveelheid waardevolle, betrouwbare en kwalitatieve geografische gegevens ter beschikking te stellen, die overeenkomstig met de geldende regelgeving eenvoudig en gratis toegankelijk zijn.

Deze tekst geeft een overzicht van de datasets die momenteel gratis beschikbaar zijn en van de formaten waarin ze zijn opgeslagen, beschrijft de toegangsvoorwaarden en de voorwaarden voor hergebruik en gaat in op het wettelijk kader en de uitdagingen die de wetgeving met zich meebrengt. De doelstelling is iedereen in staat te stellen het potentieel van deze gegevens ten volle te benutten.

Voornaamste NGI-datasets die onder uitvoeringsverordening (EU) 2023/138 vallen en waarvoor gratis toegang geldt:

Hieronder volgt een niet-exhaustieve lijst van hoogwaardige datasets die op dit moment gratis beschikbaar zijn:

  • AdminMap: de administratieve kaart van België op schalen 1:300 000 en 1:500 000. Deze kaart geeft de administratieve indeling weer van het Belgische grondgebied, evenals het schema van de kaartversnijding van het NGI.
  • DTM: een DTM ‘digital terrain model’ of ‘digitaal hoogtemodel’ is een homogeen, regelmatig puntenrooster dat de hoogte van de bodem weergeeft om het oppervlak ervan te modelleren. Resolutie 20m.
  • eTOD: een vectoriële dataset van luchtvaartobstakels van een hoogte van 60 meter of meer boven de grond.
  • Orthofoto’s: digitale luchtfoto’s waarop systematische vervormingen die te wijten zijn aan de centrale projectie, het reliëf en de niet altijd perfect verticale opname-as zijn gecorrigeerd.
  • Top10Vector: Belgische vectoriële topografische datasets die 35 objectklassen omvatten, gegroepeerd in 8 thema’s: wegennet, spoorwegnet, hydrografie, hoogspanningsnet, constructies, bodembedekking en vegetatie, lokaal reliëf en bijzondere zones. Een algemeen bestand met alle gegevens is beschikbaar, alsook een specifieke dataset per thema.
  • BeStAddress: een dataset van adrespunten op het Belgische grondgebied.
  • POI: een dataset die een geheel van interessante plaatsen (POI-Point of interest) bevat. Deze dataset bevat 97 types POI’s gegroepeerd in 6 categorieën (natuurlijke elementen, cultuselementen, patrimoniale elementen, elementen van algemeen belang, infrastructuren, economie).
De toegang tot gratis open datasets van het Nationaal Geografisch Instituut verloopt hoofdzakelijk via deze twee voornaamste kanalen:

De gratis datasets van het NGI zijn op dit online platform rechtstreeks beschikbaar in het Lambert 2008-projectiesysteem en in het Geopackage-formaat (vectordata) of TIFF (rasterdata). Voor een eenvoudige toegang zijn ze samengebracht in het dossier ‘ngi-standard-open’.

In het dossier ‘ngi-standard-open’ zijn de gratis datasets ondergebracht in drie categorieën:

  • rasterdata
  • vectordata
  • specificatiebestanden

Het is belangrijk op te merken dat de overige datasets die in de andere dossiers op het downloadportaal van het NGI zijn opgenomen, onderworpen zijn aan andere voorwaarden en niet onder het kader van ‘gratis open data’ vallen.

2) Via de gegevenscatalogus geo.be: geo.be | Catalogus

Op dit platform, dat wordt beheerd door het Nationaal Geografisch Instituut, kunt u een catalogus doorzoeken met gegevens van het NGI en zijn partners, waaronder open datasets. Elke dataset is beschreven, kan worden weergegeven en kan in sommige gevallen rechtstreeks worden gedownload op geo.be of via een link naar het portaal.

Het is belangrijk hierbij te vermelden dat deze catalogus ook gegevens van andere overheidsinstanties bevat en dat bepaalde gegevens die hierin zijn opgenomen, geen open data zijn. Het NGI is niet verantwoordelijk voor de licentievoorwaarden die van toepassing zijn op data van zijn partners die eveneens op geo.be gepubliceerd zijn.

Gebruiksvoorwaarden voor de gratis open data van het NGI

De gratis open data van het NGI zijn beschikbaar onder de CC_BY 4.0-gebruikerslicentie. Dat impliceert dat:

  • de gegevens gekopieerd, verspreid en gedeeld mogen worden in verschillende formaten, ook voor commerciële doeleinden;
  • de gegevens aangepast, bewerkt of geïntegreerd mogen worden in nieuwe producten.

MAAR:

  • Het NGI moet op correcte wijze vermeld worden als bron van de gegevens.

Bijvoorbeeld: ‘Gebruikte dataset – ©NGI-IGN, jaar, licentie CC BY 4.0: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/’.

De details van de gebruikerslicentie zijn beschikbaar via de volgende link: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Over het wettelijk kader dat sinds december 2023 van kracht is in België

De Belgische wet van 25 december 2023 voert richtlijn (EU) 2019/1024 uit in België. Doel van de Europese richtlijn is de gegevens waarover overheden beschikken toegankelijker en eenvoudiger herbruikbaar te maken. Concreet vertrekt ze van het principe dat informatie die met overheidsgeld is geproduceerd, vrij en kosteloos moeten kunnen worden hergebruikt door burgers, bedrijven of onderzoekers, ongeacht of ze met die gegevens applicaties ontwikkelen, studies uitvoeren of nieuwe diensten ontwikkelen, in het bijzonder op het gebied van artificiële intelligentie.

De wet voorziet onder meer aangepaste technische formaten voor real-timegegevens en waarborgt het respect voor het privéleven door anonimisering toe te passen waar dat nodig is. Dat mechanisme wordt versterkt door de uitvoeringsverordening (EU) 2023/138, die ‘hoogwaardige datasets’ specificeert, waaronder geografische gegevens, die gratis en volgens de geharmoniseerde technische voorwaarden moeten worden aangeboden omwille van hun groot potentieel voor de samenleving en de economie.

In deze context stelt het NGI geleidelijk de gegevens open die onder richtlijn (EU) 2019/1024 vallen, zoals ook andere cartografische en kadastrale instanties in Europa dat doen.

De uitdagingen bij de implementatie van richtlijn (EU) 2019/1024

De toepassing van richtlijn (EU) 2019/1024 vergroot de transparantie en stimuleert innovatie, maar zet ook het traditionele bedrijfsmodel van de cartografische en kadastrale instanties van de lidstaten van de Europese Unie op losse schroeven. Historisch is een deel van hun inkomsten namelijk afkomstig van de verkoop van gegevens. Zo wordt de kwestie van duurzame financiering een van de voornaamste uitdagingen.

Om hieraan tegemoet te komen, toont het NGI al enkele jaren vooruitziendheid en aanpassingsvermogen door belangrijke structurele en functionele aanpassingen door te voeren en zijn rol als federale geobroker te versterken. Als geobroker is het NGI het knooppunt voor de toegang tot betrouwbare en geïntegreerde geografische informatie in België, in samenwerking met de federale en regionale overheden en internationale partners. Met de steun van netwerken zoals EuroGeographics en EuroSDR vinden er uitwisselingen plaats over nieuwe financieringsmodellen die sterker gericht zijn op diensten, partnerschappen en toegevoegde waarde.

De uitdaging is groot: referentiegeodata blijven produceren en aanbieden, essentiële expertise voor de samenleving bieden, beantwoorden aan de actuele norm voor technische toegangsvereisten, en dat alles terwijl het gratis beschikbaar stellen van gegevens niet automatisch gecompenseerd wordt met extra financiële middelen.

Uitzonderingen op de gratis beschikbaarheid zoals vastgelegd in richtlijn (EU) 2019/1024

Niet alle geografische gegevens waarover het NGI beschikt, zijn gratis data. Bepaalde gegevens en producten vallen niet onder de hoogwaardige datasets zoals gedefinieerd in uitvoeringsverordening (EU) 2023/138 en zijn daarom niet verplicht gratis.

Dat geldt met name voor bepaalde producten met een zeer hoge resolutie, historische kaarten of gedigitaliseerde oude luchtfoto’s. Deze producten zijn tegen betaling en onder de algemene gebruiksvoorwaarden van het NGI verkrijgbaar.

Kosten verbonden aan ‘maatwerk’

Voor personalisatiediensten op gratis open geodata geldt een uurtarief. Het aanbod aan maatwerk voor deze gegevens zijn: het uitsnijden van een specifiek gebied, het wijzigen van het projectiesysteem en het aanpassen van het formaat.

Meer informatie over het uurtarief en de prijzen voor gegevens die niet gratis zijn, vindt u terug op deze infopagina: Prijsbeleid van het NGI – IGN.

 

Online resources

Het Nationaal Geografisch Instituut biedt een aantal online resources aan die door het brede publiek gebruikt kunnen worden.